Teun Voeten
Zwart Shanxi (Vervuiling in China)
13 april 2008 t/m 13 juni 2008
De zon schijnt niet meer in Beijing, een megapool van vijftien miljoen mensen. Althans, schijnen doet ze nog wel, maar nu verborgen achter een dikke laag smog die elke ochtend de Chinese hoofdstad omhult. Alleen tijdens zeldzame dagen als de wind waait en de temperatuur goed is, breekt er een straaltje zon door. Miljoenen auto's en kolenkacheltjes als ook een verouderde en zwaar vervuilende industrie zijn hiervoor verantwoordelijk.
Dit jaar streeft China de Verenigde Staten voorbij als het land dat de meeste kooldioxide uitstoot. Als verdediging voert China aan dat het per hoofd van de bevolking nog altijd vier keer minder produceert dan de gemiddelde Amerikaan. Maar als de industriële ontwikkeling en de economische groei in dit tempo doorgaan, voltrekt zich een milieuramp. Vooral als men weet dat de bevolking van China pas in 2050 zijn piek heeft bereikt - met een getal van anderhalf miljard mensen.
Uit een recent rapport blijkt dat dertig procent van de fauna van China bedreigd is. Van de ooit talrijke Yangtze-rivierschildpadden, zijn er nu nog maar twee exemplaren bekend, beschermd achter kogelvrij glas en onder permanente videobewaking in de dierentuin. Wanhopig wordt geprobeerd de dieren tot voortplanting aan te zetten.
Shanxi is de meest vervuilde provincie van China. Dertig procent van de China's steenkolen wordt hier gewonnen. De stad Datong, op driehonderd kilometer afstand van Beijing, huisvest een enorme kolengestookte installatie die meer als de helft van de energie voor de hoofdstad levert. Op de grote boulevards van Datong, met drie miljoen mensen slechts een 'middelgrote stad', laveren kolenboeren met paard en kar door de drukke stroom verkeer. Datong is trots op haar toeristische attractie: De Yungang-grotten, waar reusachtige Boeddhabeelden schaapachtig naar de bezoekers lachen. Maar tegenwoordig bedekt een dun laagje roet de grijnzende Boeddha's, roet afkomstig uit de nabij gelegen staatsmijn. Op haar beurt probeert de Jin Hua Gong-staatsmijn eveneens toeristen te lokken, maar dan met de 'Mysterious Mining Underground Tour'.
Het verderop gelegen stadje Pingyao is het Volendam van China. Een schitterende ommuurde vestingstad waar het lijkt alsof de tijd drie eeuwen heeft stilgestaan. Met recht wordt Pingyao door reisgidsen 'de meest sfeervolle stad van het land' genoemd. Maar een paar kilometers buiten de stad, waar Westerse toeristen niet meer komen, begint een grauwe industrie zone, een zwartgeblakerd landschap waar herders met roet besmeurde schapen door donkere steegjes drijven. Rivieren zijn tot open riolen verworden, waar een oranje smurrie op drijft.
Dat China door haar centraal geleide politiek snel zaken kan veranderen, heeft het al bewezen in de stad Linfen. Tot voor kort prijkte deze stad in het zuiden van de provincie Shanxi bovenaan de lijst met de tien meest vervuilde steden ter wereld. Op slechte dagen was er maar twintig meter zicht en droeg de meerderheid van de bewoners mondmaskers om zich te beschermen tegen de giftige walmen, voornamelijk veroorzaakt door de honderdduizenden die hun huis met steenkool stookten. Maar de meest vervuilende industrieën zijn nu van overheidswege gesloten en er is flink in gasverwarming geïnvesteerd. Sinds een jaar valt er af en toe weer een blauwe hemel te zien en zijn mondmaskers de uitzondering in het straatbeeld.
Misschien zijn de Olympische Spelen de 'wake up call' voor China. Als het land op dezelfde koers blijft doorvaren is het in ieder geval duidelijk dat er wegens ademhalingsproblemen op sportief gebied weinig records zullen worden verbroken...