Jan Banning

Sporen van oorlog. Overlevenden van de Birma- en de Pakanbaroe-spoorweg

januari/maart 2004

In de tentoonstelling en het gelijknamige boek – dat in juni 2003 verscheen bij uitgeverij IF. Ipso Facto- neemt Banning 24 mannen mee terug naar de Tweede Wereldoorlog, toen ze onder Japanse bezetting dwangarbeid verrichtten aan een van deze beide spoorbanen. Op de portretten in zwart-wit poseren vijftien Nederlanders en negen Indonesiërs (acht daarvan voormalige romusha’s) in de leeftijd van ongeveer 74 tot 91 jaar zoals ze indertijd hun werk deden: met bloot bovenlijf.

Banning portretteerde hen niet alleen, maar had ook uitgebreide gesprekken met de voormalige dwangarbeiders. In de full quote interviews vertellen ze over hun ervaringen en hoe die naderhand, tot 60 jaar later toe, hun leven beïnvloed hebben. Die invloed blijkt zeer uiteenlopend. Zo beschrijft een Nederlander zijn slaapkamer: een Rambo-dolk op zijn nachtkastje, een vlijmscherp zwaard ernaast – en elke nacht om 2 uur wordt hij gewekt door zijn traumatische herinneringen; een Indonesische boer vertelt, dat hij nooit kon terugkeren naar zijn eerste vrouw op Java. En terwijl één van de 24 worstelt met de aanwezigheid van een Koreaans adoptiekind in zijn dorp, heeft een ander een uitwisselingsprogramma van Nederlandse en Japanse scholen georganiseerd.

Het onderwerp heeft voor Banning een zeer persoonlijk uitgangspunt: zijn grootvader werkte aan de Birma-, zijn vader aan de Pakanbaroe-spoorbaan. Die vader, Frans, vertelt bijvoorbeeld dat hij met zijn eigen vader nooit een woord heeft gewisseld over hun gedeelde ervaring.

over Jan Banning

Jan Banning opereert in het grensgebied van journalistiek en kunst. Een belangrijk thema in zijn werk vormen de langetermijngevolgen van oorlogen. Eerder maakte hij de fotoboeken Vietnam. Doi Moi (1993) en Pulang. Terug naar Maluku (1997). Zijn werk wordt veelvuldig gepubliceerd in Nederlandse kranten en tijdschriften (de Volkskrant, NRC, Trouw, Vrij Nederland, HP/De Tijd en IS) en in buitenlandse bladen als The Independent, The New Yorker en Der Spiegel. Hij ontving vele prijzen, waaronder negen keer bij de Zilveren Camera, de Karel de Grote-prijs (Kunstprijs van de stad Nijmegen) en de Dick Scherpenzeel Prijs. Ook had hij diverse tentoonstellingen in binnen- en buitenlandse musea en galeries.

Exposities per jaar

1988 1989 1990 1991 1992
1993 1994 1995 2001 2002 2003
2004 2005 2006 2007 2008 2009
2010 2011 2012